۴- پوشاک بانوان ایران دورۀ ساسانی

پوشاک بانوان این دوره را فقط از روی نقوش سنگی یا طرحهای روی ظروف باید جستجو کرد.زیرا مورخان،دراین باره ذکری نکرده اند،واگرمطالبی دربارۀ پوشاک مردان نوشته اند،نیر ناروشن و بسیار متختصر است.ولی ازرنگ پوشاکِ آن زمان  ازحمزۀ اصفهانی ومجمل التواریخ والقصص نوشته هائی هست که نشان می دهد درآن زمان،به  غایت طرفدار رنگهای سرخ وآبی آسمانی وسبز بوده اند وپوشاکشان اغلب قلابدوزی شده است.

ازمقایسه نقوش سنگی آناهیتا با نقوش دیگر(به نقل ازکتاب پوشاک باستانی ایرانیان)به نظر می رسد که بانوان دورۀ ساسانی،پیراهن بلند وبسیار پرچین وفراخ می پوشیده اند وگاهی آنرا به وسیله نواری درحوالی زیر پستانها(یا کمی پائین تر)جمع کرده و می بستند.

ازطرز قلمزنی و چین سازی پیراهن ودامن آن،پیداست که برانتهای دامن می باید پارچه ای اضافی وپرچین دوخته باشند تاپرچین جلوه کند مگرکه پیراهن را آنچنان فراخ گرفته باشند که بدون دوره چین اضافی(درحین حرکت) چنین وضعی به نظر برساند.این پیراهن پرچین وبلند،آستین های بلندی نیز دارد که درحالت پوشیده،چین های زیاد نامرتب پیدا می کند.

گاهی نیز بدون آستین است(مانند بانوئی که بادبزن در دست دارد وازنقشهای موزائیکی بیشابور است).

یقه پیراهن بانوان اغلب گرد است ولی یقه جلوباز(تا پائین تراز پستانها)نیزداشته اند(نظیر پیراهن و قاصۀ روی کوزه فلزی کلاردشت،که یقۀ آن یادآور پیراهنی از بانوان دورۀ اشکانی است).

درنقش بشقابی(که بهرام گور وبانو پسیوند را ساخته اند) پسیوند پیراهنی بلند ازنوع پیراهن آناهیتا پوشیده است.بر روی آن نیز پیراهنی دیگر پوشیده(که یادآور نقشی دیگر از بهرام گور درمجلس بزمی  دیگر است).

دراین نقش بانوانی را ساخته اند که همگی پیراهنی بلند وفراخ پوشیده اند وپیراهنی دیگر(که قد آن تا به زانو است)روی آن دربرکرده اند وکمربندی نیز به کمر بسته اند وبه علاوه روشانه ای فراخی (که چین دار شده وفقط از زیرگردن تا روی پستانهایشان را فراگرفته است) روی پیراهن دومی پوشیده اند. دو بانوی دیگری که مشغول نوازندگی هستند نیز همان پوشاک را دارند.

در طرح بشقابی(که شاهزاده ای را در بزم نشان می دهد) دو زن را ساخته اند که هریک دستمالی را ازروی دهان خود به بالای سر برده بسته اند. و هریک،شلواری چون شلوار مردان به پا دارند. وقبائی پوشیده اند که تا وسط ساق پایشان می رسد ودامن قبا درجلو،سه چاک بلند را نشان می دهد(که به نظر می رسد دوچاک کناری در پهلوی بدن قرار می گیرد). بر سراسر دوره دامن وچاکها،نواردوزی(قیطان دوزی) کرده اند.

بر روی کوزه هائی مربوط به دورۀ ساسانیان(که در موزۀ هرمیتاژ موجود است) رقاصه هائی را ساخته اند که بالاتنه شان ازپیراهن خیلی نازک و کوتاه(تا به ناف) پوشیده است(که کنگره هائی در دامن دارد).

پائین تنه را نیز چادری فراگرفته ومیان بدن،برهنه می باشد.چادر(که از دوره های پیش" از زمان پیش از پارسی ها همچنان به بعد" مورد استفادۀ بانوان ایران بوده)دراین دوره نیز به شکلهای مختلف استعمال داشته است.زیر برخی از نقوش روی بشقابهای این دوره نشان می دهند. بانوان این دوره،جبه ای نیز داشته اند(نمونه آنرا بر دوش مجسمه آناهیتای طاق بستان می توان دید).

شلوار بانوان در دورۀ ساسانیان

دو سند معتبر نشان می دهد که بانوان این دوره از شلوار نیز استفاده می کرده اند.یکی،نوشته های دوکتاب مجمل التواریخ  والقصص و حمزه اصفهانی و دیگری،نقش بشقابی نقره ایست.

در این دو کتاب نوشته شده است(پوراندخت و آذرمیدخت شلوار آبی آسمانی پوشیده بوده اند)برش شلوار دراین دوره نظیر شلوار دوره اشکانی هاست(مگر که ساقه های آن در این دوره بلندتر بوده)و به وسیله نوارکشی وچین دارکردن آنها درجلوی ساق پا آنها را به اندازۀ لِنگ هرکس درمی آورده اند.کمر و دمپای شلوار را لیفه ای می ساختند وبا بند جمع می کردند.