گروه تاریخ پژوهان چهارباغ

پوشاک مادها در منطقه بزرگ ماد برچند نوع بوده است،نوعی ازآن همان است که هرودت نوشته وبرای آنها پیراهن تا زانو،نیم تنه ازپوست گوسفند،وپا افزاری بلند ونواری که از بالای پیشانی موی سر را می بستند،ذکر کرده و ازشلوار سخنی به میان نیامده است.

دیاکنوف درکتاب تاریخ ماد طرح مردمی را درنقش برجسته های آشوری از،دور-شاروکین ونینوا،ارائه داده است که آنها را مادی می داند وبا نوشتۀ هرودوت مطابق و موافق می شناسد.این مردمان،شلوار در پا ندارند وکفش آنان نیزتا بالای زانو وزیرپیراهن است وپابند بسته می شود.

نوع دیگرلباس مادها با توجه به تصاویرمهرهای استوانه ای و تطبیق آن با نقوش برجستۀ تخت جمشید لباسی پرچین وگشاد است که دیرترمورد استفاده پارسی ها وهخامنشی ها نیز قرامی گیرد.این پوشاک هیچ گونه قرابتی با پوشاک اصلی آریاهای شمال و آسیای مرکزی ندارد و مانند پوشاک نقش بالدارپارساگد یادآور پوشاک مردم همجوار است.طبق نقوش برجسته و مجسمه های ماقبل تاریخی،پوشاک زنان آن دوره از لحاظ شکل با اندکی تفاوت با پوشاک مردان یکسان است.

نقشهایی که از زنان این زمان داریم(و محققان آنها را پارسی می دانند،پوشاک آنها با زمان کهن تری قابل تطبیق است واز این رو،نمی توان آنها را به دورۀ ای منتسبه بستگی دارد و بایدازآن حدفاصل ماد وپارس دانست.یکی ازنقوش بانوان منتسب به پارسی ها زنی را نشان می دهد که پیراهنی بلند با آستین کوتاه پوشیده است وپایین دامنش ریشه دارد وهیئت عمومی موی منشیان بابلی است.

نقوش برجستۀ کوه رنگان دربهبهان نقش سنگی است که دارای صورت بسیار است رب النوع و ربه النوعی را با پیروان و پرستندگان نشان می دهندرب النوع روی تختی(که ازمارچنبرزده طرح شده نشسته است.دوجفت شاخ برکلاه تو نصب است وجامی دردست دارد که می گویند آب زندگانی است وآب درآن فوران است و به سوی پرستندگان جاری است)رب النوع هیئت سراو نشسته وازپوشش سر او چندشاخ بیرون زده است درجلو و عقب این خدایان،پرستندگان بسیاری ایستاده اند وهریک جامه ای بلند پوشیده اند.مرد وزن بواسطه اختلافی که میان پوشش سرشان وجود دارد تمیز داده می شوند.)

چند قدم پایین تر ازصخرۀ نزدیک پلکان،تصویر40زن را نشان داده شده است که دامن ها تا به زانو پوشیده اند.غیرازپیشوای آنان همگی موی تابیده وبافته که به عقب سرافتاده است.به نظر می رسدکه زنان پوششی نیز بر روی سرخودگذارده اند واز زیرآن است که گیسوهای بلندشان نمایان است.به علت سائیدگی زیاد سنگها تشخیص دقیق ممکن نیست ولی برحالت شکل موی سر یادآوربانوان مادی در نقش آشوری نینوا است.

در توضیح کریستی ویلن(نویسنده کتاب صنایع ایران)ذکری از پوشش بالاتنه نیست وفقط ازدامن کوتاه سخن گفته است اما بر بازوی زنان،طرحی مبهم از لبۀ آستین نموداراست وانگهی برکمرگاه آنان کمربندی پهن بسته است ونیز با توجه به پیراهن بلند ربه النوع یا ملکه به نظر می رسد که یقۀ آن گرد است.

درنقش برجستۀ آشوری که مادها را می کوچانند بانوان مادی و بچه ها نیز نقش شده اند.بانوان پیراهن بلند دارند و روپوشی کوتاهترازآن بر روی آن پوشیده اند.(این روپوش،گاهی چون شنل بدون آستین نشان داده شده است).موی سر بانوان مانندزنان منقوش برنقش برجستۀ کوه رنگان است و نیز درپشت آویخته است.

مُهری(که می گویند ازدورۀ پارسی ها مانده است)دو زن را نشان می دهد که هریک،پیراهنی بلند تا به پشت پا پوشیده اند وبخش پایین دامن آنها ریشه داراست وقد آن نیز جابه جا صورت افقی بخش بندی شده است وبه نظر می رسدکه پوستین باشد وبر روی آن روپوشی چون چادری کوتاه که دامن نیم گرد دارد ونیم اندام را می پوشاند،پوشیده دارند موی سرآنان پرپشت و کوتاه است ودربن گردن و روی شانه ها جمع شده است و این شکل موی سر یادآوربانوی بانوان منقوش برمهر استوانه ای آشوری است.

سرچشمه های این نوشتار وجستارهای وابسته

-پوشش زن ایرانی- منیژه شیره خانی