گروه تاریخ پژوهان چهارباغ

پس ازکشف نفت خام درسال1287خورشیدی(1909میلادی)درنواحی مسجدسلیمان، جزیره آبادان به دلیل نزدیکی به مناطق نفت خیز،قرارگرفتن درمیان رودخانه های کارون،اروند و بهمنشیر،فاصله 70کیلومتری تا خلیج فارس وقابلیت دسترسی به آبهای آزاد دنیا جهت احداث پالایشگاه انتخاب گردید.به همین منظور اولین کلنگ احداث پالایشگاه درسال1288خورشیدی(1910میلادی)با ظرفیت 2500بشکه در روز به عنوان نخستین پالایشگاه نفت کشورآغازبکارنمود.
درسالهای جنگ جهانی اول پالایشگاه آبادان جهت افزایش تهیه سوخت کشتی های جنگی،گسترش بیشتری یافت.توسعه پالایشگاه آبادان ازسال1312خورشیدی(1932میلادی)با لغو قراردادAngelo Iranian وعقد قراردادجدید نفتی شتاب بیشتری گرفت.نقطه عطف در قرارداد جدید این بود که پیش بینی های لازم برای تعلیم و آماده نمودن ایرانیان جهت جانشینی خارجی ها شده بود.به همین منظور پایه های دانشکده نفت آبادان نیز ریخته شد واین دانشکده به طور رسمی درسال1318خورشیدی افتتاح شد.درجنگ جهانی دوم بعد ازآنکه متفقین، نفت وپالایشگاه برمه را ازدست دادند،توجه بیشتری به گسترش پالایشگاه نفت آبادان شد.
پالایشگاه نفت آبادان بزرگترین پالایشگاه نفت جهان شد وبه دلیل تهدید و تحویل بنزین هواپیما در زمان جنگ به مقدار000/25 بشکه در روزشهرت جهانی یافت بطوریکه تهیه بنزین هواپیماهای جنگی متفقین از پالایشگاه آبادان،سهم بسزائی در پیروزی آنان داشت.
با ملی شدن صنعت نفت درسال1329 خورشیدی و خروج خارجی ها درسال1330 خورشیدی،تأمین فرآورده های نفتی برای مصارف داخلی،نگهداری و محافظت صنعتی ازاین پالایشگاه عظیم،به عهدۀ کارکنان شاغل درآن زمان سپرده شد.

درسال1333خورشیدی(1954میلادی)قراردادی با کنسرسیوم بین المللی نفت امضاء شد.طبق این قرارداد بار دیگرفرآورده های پالایشگاه آبادان تا میزان000/300 بشکه در روز روانه بازارهای بین المللی گردید.در دوران این قرارداد، دستگاههای کوچک و قدیمی را برداشتتند و بجای آن دستگاههای بزرگتر،نوساز و با ظرفیت بالانصب گردید.در دوره قرارداد فوق،طرح معروف جَم که دراثر اجرای آن،صادرات نفت خام درجزیره خارک متمرکزگردید ودر نتیجه بندرماهشهر که بندرصادراتی نفت خام بود تحویل پالایشگاه آبادان شد،اجرا گردید.
بندرماهشهر پس ازنوسازی تبدیل به بندرصادراتی فرآورده های نفتی پالایشگاه آبادان گردید.طرح فوق(جَم)درسال1346خورشیدی(1967میلادی)افتتاح و بلافاصله مورد بهره برداری قرار گرفت.
درمردادماه 1352خورشیدی(31ژوئیه 1973میلادی)با اجرای قانون حاکمیت ایران بر منابع نفتی،اداره وکنترل پالایشگاه آبادان مستقیماً تحت نظر شرکت ملی نفت ایران قرارگرفت.پس از اداره و کنترل پالایشگاه توسط شرکت ملی نفت ایران،طرح توسعه پالایشگاه نفت آبادان از ظرفیت روزانه000/460 بشکه در روزبه 000/600 بشکه ارائه و بلافاصله مورد تصویب و کارهای طراحی و اجرائی این پروژه در خرداد ماه سال1356 خورشیدی به اتمام رسید واز شهریور1356خورشیدی موردبهره برداری قرار گرفت.پالایشگاه آبادان با این گسترش،دوباره جایگاه نخست جهانی خود را بدست آورد و تا پیروزی انقلاب اسلامی ایران درسال1357آن را حفظ نمود.