حمام در ایران - انواع حمام و ساختمان آن
حمّام شب عيد: حدود يك هفته قبل از تحويل سال نو و مراسم نوروز حمّامهاي عمومي به صورت شبانهروزي اداره ميشد. در اين هنگام از سال جمعيّت زيادي از مردم خرد و كلان به صورت دستهجمعي وارد حمّام ميشدند و به استحمام و نظافت ميپرداختند و دست و پايشان را حنا ميبستند و به استقبال نوروز باستاني ميرفتند.
تطهير در روزهاي سوگواري: در اين روزها گروه زيادي جهت تطهير به حمّام رفته، پس از انجام شست و شو در مراسم تاسوعا و عاشورا، تعزيه و عزاداري و مراسم مذهبي ديگر شركت ميكردند.
علاوه بر حمّامهاي عمومي، حمّامهاي خصوصي نيز وجود داشته كه جهت اطلاع بيشتر به شرح هر يك و همچنين توصيف ساختمان حمامها می پردازیم
حمّامهاي خصوصي
بعضي از متمولين و روحانيون ثروتمند مانند سلاطين و شاهزادهها و درباريان و امام جمعهها در منازل خود حمّام اختصاصي داشتند كه نظر به سليقه و امكانات مالي از نفاست و معماري خاصّي برخوردار بود. اين حمّامها داراي سنگهاي مرمرِ رنگي، حوضهاي هندسي از سنگ يشم و مرمر و ساختماني محكم و سنتّي بوده است. اطراف حمام با نقاشيهاي زيبايي تزئين ميشد. كف حمّام با سنگهاي زيبا و گرانقيمت پوشيده شده بود و از هر جهت زيبا و نفيس و بهداشتي بود. آب اين حمّامها از چاه تأمين ميگرديد و بسيار تميز و زلال بود. براي گرمكردن آب، در «كوره»يا «تون» يا «گلخن» اين حمامها چوب و هيزم ميسوزاندند.
حمّامهاي عمومي
اين نوع حمامها كه مورد بحث ما و مورد استفاده عامه مردم بوده، نظر به امكانات مالك يا واقف و معمار آن از نظر وسعت و سبك معماري و مصالح ساختماني به سه نوع عالي، متوسط و معمولي تقسيم ميشده ولي از نظر ساختماني و اسلوب داراي قسمتهاي مشخص و معيني بود.
ساختمان حمّام: حمّام به طور كلي از چهار قسمت تشكيل ميشود:
راهرو يا پلههاي ورودي
محوّطة سربينه
راهرو حد فاصل بين بينه
گرمخانه
حمّامها عموماً جهت گرم بودن در زمستان و خنك بودن در تابستان و همچنين سوارشدن آب جاري در مخازن آن، چند مترپايينتر از سطح زمين ساخته ميشده است. بعضي از آنها به قدري داخل زمين فرو ميرفته كه سقف آن مساوي سطح زمين بوده است. اما اين نوع حمّامها بهداشتي نبود و تنفس را مشكل مينمود و به قول عوام، «دَم» داشته است.